Βιβλιοπαρουσίαση του Σπύρου Βούγια, Υφυπουργού Προστασίας του Πολίτη, για το βιβλίο του Ντέιβιντ Όουεν «Ασθενείς ηγέτες στην εξουσία», εκδ. Καστανιώτη, σελ. 512. Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης (24 Απριλίου 2010)

27.04.10

Το βιβλίο του Λόρδου Όουεν Ασθενείς ηγέτες στην εξουσία δεν ξεχωρίζει μόνον εξαιτίας της διασημότητας του συγγραφέα του. Δεν είναι ένα συνηθισμένο βιβλίο πολιτικού. Είναι μια τεκμηριωμένη εργασία ενός γιατρού που έγινε πολιτικός, αλλά διατήρησε την οξυδέρκεια της κλινικής ματιάς και την συστηματικότητα του επιστημονικού λόγου. Εξάλλου, όπως ο ίδιος τονίζει σε ένα αυτοβιογραφικό κομμάτι της εισαγωγής του, η ίδια η ιατρική τον οδήγησε στην πολιτική δράση:

«Από μια άποψη, η ιατρική ήταν αυτή που με οδήγησε στην πολιτική. Είχα ενταχθεί στο Εργατικό κόμμα ως φοιτητής ιατρικής το 1959. Η αιτία ήταν η φτώχεια και οι άθλιες συνθήκες στέγασης του νότιου Λονδίνου, που είχα γνωρίσει κάνοντας την πρακτική μου στο Σεντ Τόμας: Θεραπεύαμε τους ασθενείς μας, οι οποίοι κατόπιν επέστρεφαν στα υγρά, πνιγηρά σπίτια τους και ξαναρρώσταιναν» (σελ. 20).

Εδώ, εξασκεί και τα δύο αυτά σπάνια προτερήματα – κοφτερή κλινική ματιά και συστηματικότητα – στην ανάλυση ενός παραμελημένου, αλλά πολύ ουσιαστικού ζητήματος: των συνεπειών που έχει η υγεία – και, κυρίως, η ασθένεια – των ηγετών στην πολιτική τους πορεία και στην πολιτική ζωή εν γένει, στο μέλλον των χωρών των οποίων ηγούνται.

Ο αναγνώστης θα συναντήσει στο πολύτιμο αυτό βιβλίο, πλούτο πραγματολογικών αναφορών και παραδειγμάτων από την παγκόσμια πολιτική, αλλά και διεισδυτικές, εις βάθος μελέτες συγκεκριμένων εμβληματικών περιπτώσεων (όπως ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντονι Ίντεν, ο Αμερικανός πρόεδρος Τζον Κένεντι, οι ασθένειες του τελευταίου Σάχη της Περσίας και του Γάλλου προέδρου Φρανσουά Μιτεράν που κρατήθηκαν μυστικές για πολλά χρόνια). Θα έρθει επίσης σε επαφή, στο τελευταίο μέρος του βιβλίου, με μια εμπεριστατωμένη πρόταση για εκείνες τις δικλείδες ασφαλείας που είναι απαραίτητες σε κάθε δημοκρατική χώρα όσον αφορά την ιατρική αξιολόγηση των ηγετών, την δημόσια διαχείριση των σχετικών πληροφοριών και τις υποχρεώσεις όσων εμπλέκονται – από τους προσωπικούς γιατρούς των ηγετών μέχρι τους διεθνείς οργανισμούς.

Εκείνο όμως που πραγματικά ξεχωρίζει και καθιστά τούτο το βιβλίο κάτι παραπάνω από πολιτικο-ιατρική πραγματεία, εκείνο που του προσδίδει φιλοσοφικό, ίσως και τραγικό βάθος, εκείνο που του δίνει χαρακτήρα πολιτικά αποκαλυπτικό, είναι η ανάδειξη και κατά μέτωπο πραγμάτευση μιας «ασθένειας» που δεν την συναντά κανείς στα ιατρικά εγχειρίδια, αλλά την γνωρίζει πολύ καλά ο μέσος ενημερωμένος πολίτης, μια «ασθένεια» που είχαν συλλάβει τόσο ο Πλάτωνας όσο και ο Αριστοτέλης, και η οποία τίθεται στο επίκεντρο της αρχαίας τραγωδίας, μιας μορφής τέχνης που έφερε στον πυρήνα της τον παθιασμένο διάλογο για τα μέγιστα διακυβεύματα της πόλης, δηλαδή την ουσία της πολιτικής.

Ποιά είναι λοιπόν αυτή η στάση των ηγετών που, αν και δεν αποτελεί σωματική αρρώστια, εισάγει την φθορά στην πόλη και μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ίδια της την ύπαρξη; Η απάντηση του Ντέιβιντ Όουεν είναι κρυστάλινη και συνάδει με την εμπειρία όλων μας: Μεγαλομανία και Ύβρις. Και δεν είναι ίσως τυχαίο, που ο Λόρδος Όουεν, τακτικός επισκέπτης και φίλος της Ελλάδος, δεν αγνοεί την προέλευση των λέξεων αυτών από την αρχαία ελληνική γραμματεία: «Η υβριστική πράξη, όπως περιγράφεται στην αρχαία γραμματεία, αναφέρεται στην αλαζονεία και στην έπαρση των ισχυρών, που τους ωθούν να αντιμετωπίζουν τους άλλους με αυθάδεια και περιφρόνηση ... Η πορεία του υβριστή της αρχαίας τραγωδίας είναι πανομοιότυπη με τη ζωή εκείνων των πολιτικών που, γεμάτοι αυτοπεποίθηση για τις επιτυχίες τους, περιφρονούν τις εισηγήσεις που διαφωνούν με τις πεποιθήσεις τους ... και οι οποίοι αρχίζουν να συμπεριφέρονται με τρόπο που μοιάζει να αψηφά την ίδια την πραγματικότητα» (σελ. 30-1).

Υπεροψία, αλαζονεία, μεγαλομανία, εξουσιομανία, ύβρις. Θανάσιμα αμαρτήματα για έναν πολιτικό, αλλά και πανταχού παρόντες κίνδυνοι που αντιμετωπίζει κάθε στιγμή στην καθημερινή του δράση. Ο Ντέιβιντ Όουεν μας εξοικείωνει με τα χαρακτηριστικά συμπτώματα του «συνδρόμου της ύβρεως» και προσφέρει ιδιαίτερα πειστικά παραδείγματα όταν αναλύει την «υβριστική» συμπεριφορά του Τζωρτζ Μπους και του Τόνυ Μπλερ στο πόλεμο του Ιράκ (σελ. 323 κ.ε.). Συνθέτει έτσι ένα βοήθημα κρίσιμο για κάθε πολιτικό που επιθυμεί να αποφύγει το βάραθρο της ύβρεως, αλλά και για κάθε πολίτη που θέλει να οξύνει την κριτική του ικανότητα. Κάτι που αποκτά αυξημένη σημασία σε συνθήκες σοβαρών κρίσεων, όπως αυτή που διανύουμε.

Πώς μπορεί όμως να εξασφαλιστεί η προστασία των λαών από τις τραγικές συνέπειες των ασθενειών ή του συνδρόμου ύβρεως που χαρακτηρίζει συχνά τη συμπεριφορά των ηγετών; Δεν είναι ζήτημα αποκλειστικά ιατρικό. Κανένας γιατρός δεν μπορεί να θεραπεύσει, από ένα στάδιο και μετά, αυτές τις «ασθένειες» ούτε και να ενημερώσει δημόσια για την έκταση και τις πιθανές τους συνέπειες. Ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος για την προστασία του κοινωνικού συνόλου από ενέργειες που μπορεί να καθορίσουν τις τύχες μιας χώρας, αλλά και καμμιά φορά ολόκληρου του πλανήτη είναι και παραμένει η δυνατότητα δημοκρατικού ελέγχου. Η διαφάνεια, η συμμετοχή στις αποφάσεις, η αποκέντρωση, οι παράλληλες διακριτές και ανεξάρτητες εξουσίες που όταν λειτουργούν μπορούν να αποτρέψουν λανθασμένες επιλογές ή τραγικά λάθη. Η ατελής δημοκρατία που εφαρμόζεται συχνά στις περισσότερες χώρες του κόσμου πρέπει να θωρακιστεί και να ενισχυθεί να αμβλυνθούν οι ολέθριες επιπτώσεις αποφάσεων που επηρεάζονται από ασθένειες ή «υβριστικές» συμπεριφορές πολιτικών ηγετών.

Κοινωνική Δράση

Γραφείο Τύπου

02.04.12.

Συνέντευξη στην εφημερίδα ΄΄ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ'': Γιατί δέν θα είμαι υποψήφιος

Είναι αλήθεια οτι παραβίασα πολλές φορές τα όρια της συνειδησιακής μου αντοχής αλλά και βίωσα ενοχικά τη δυσαρέσκεια και το παράπονο των πολιτών που υποφέρουν από αυτά τα μέτρα.

Περισσότερα »